Οικολογία και Ανθρωπισμός.

Ο κ. Αθανάσιος Θεοδωράκης είναι Πολιτικός επιστήμονας

Οικολογία και ανθρωπισμός, στην προοπτική του ελληνικού πνεύματος και της ελληνικής φιλοσοφίας είναι έννοιες αδιαχώριστες”. Αυτό τόνισε ο καθηγητής πολιτικών επιστημών Γεώργιος Κ. Βλάχος στην ομιλία του στην Ακαδημία Αθηνών, όταν ανέλαβε την Προεδρία της. Το κείμενο της ιστορικής εκείνης ομιλίας δημοσιεύθηκε στον “Οικονομικό Ταχυδρόμο”, στις 16 Μαΐου 1996, με τίτλο “Το παρόν και το μέλλον του ελληνισμού”. Τεκμηρίωνε ο αείμνηστος Γ. Κ. Βλάχος, με απλά και πειστικότατα επιχειρήματα, μια θέση που παρουσιάζει σήμερα τεράστιο ενδιαφέρον. Πράγματι η εξέλιξη της παγκόσμιας οικονομίας και του χρηματοπιστωτικού καπιταλισμού υποσκάπτουν δύο κύρια στοιχεία, αυτά της οικολογικής ισορροπίας και της ανθρώπινης διάστασης. Και στα δύο καλείται η πολιτική, η κοινωνία και ο πολίτης να απαντήσουν, με νηφαλιότητα, με διάλογο, με περίσκεψη. Και τα δύο επηρεάζουν άμεσα το παρόν και το μέλλον, την ποιότητα ζωής και την ισορροπία του πλανήτη.

Σε ό,τι αφορά την οικολογία, έχει πλέον αποδειχθεί ότι ο σημερινός, ενεργοβόρος τρόπος ζωής, παραγωγής και κατανάλωσης, επιδρά αρνητικά στο παγκόσμιο οικοσύστημα και έχει σημαντικές αρνητικές επιπτώσεις. Με δεδομένο ότι οι φυσικοί πόροι δεν είναι ανεξάντλητοι, γίνεται αντιληπτό ότι απαιτούνται δραστικές αλλαγές στην παραγωγή, διακίνηση, αποθήκευση και ανακύκλωση των προϊόντων. Όλοι έχουν τις ευθύνες τους και κυρίως η πολιτική, η βιομηχανία, αλλά και ο πολίτης, ειδικότερα αυτός του λεγόμενου αναπτυγμένου κόσμου. Πρέπει να αλλάξει συνεπώς η πολιτική, η συμπεριφορά και η αντίληψή μας για τον τρόπο οργάνωσης της ζωής μας. Η οικολογία μας αφορά όλους, δεν είναι κάτι που αφορά μόνο τους ευαίσθητους ακτιβιστές του χώρου των ΜΚΟ. Είναι πλέον μια σημαντική πολιτική προτεραιότητα, πέρα από τις διεθνείς διασκέψεις και τις διακηρύξεις που δεν έχουν πρακτικό αποτέλεσμα. Ευτυχώς οι τεχνολογικές εξελίξεις επιτρέπουν υπερβάσεις, αλλάζουν τα δεδομένα, ωθούν τις δημόσιες πολιτικές σε νέους δρόμους προς όφελος της Φύσης, του Ανθρώπου και των μελλοντικών γενιών.

Ο άνθρωπος τώρα. Ο ανθρωπισμός, η τοποθέτηση του ανθρώπου στο επίκεντρο της οικονομικής, κοινωνικής και πολιτικής ζωής συμπληρώνει και δεν αντιβαίνει την έννοια της οικολογίας. Ειδικά για την Ελλάδα, ο καθηγητής Γ. Κ. Βλάχος είναι πιο σαφής και απίστευτα διδακτικός: “Το τί είμαστε, λοιπόν, προκύπτει, όπως νομίζω, από το τί οφείλουμε να είμαστε, όταν γνωρίζουμε σαφέστατα την έλλογη φύση μας και την ιστορία μας. Αλλ’ είμαστε και κάτι άλλο:είμαστε οι πολίτες μιας χώρας της οποίας το φυσικό κάλλος συναγωνίζεται τα επιτεύγματα του πνεύματος… Η ευαισθησία μας στο σημείο αυτό, θα έπρεπε να είναι επίσης αυξημένη σε σχέση μ’ εκείνη των άλλων χωρών. Εδώ, η Φύση δεν υπήρξε ποτέ απλό “περιβάλλον” προορισμένο στην εξυπηρέτηση της υλικής μόνο ευδαιμονίας. Εδώ, τα στοιχεία της Φύσεως έγιναν θεοί με ανθρώπινο πρόσωπο. Ο Απόλλων και οι Αθηνά συνεστίασαν με τη Δήμητρα, τον Πάνα και τις Δρυάδες”.

Η κρίση που ζούμε σήμερα οδηγεί στην απομυθοποίηση πολλών παραμέτρων. Τίποτε πλέον δεν είναι δεδομένο και όλα πρέπει να επανεξετασθούν. Η βολική θέση ότι για όλα φταίνε κάποιοι πολιτικοί δεν πείθει. Οι πολιτικοί έχουν την κύρια ευθύνη, αλλά δυστυχώς πολλοί από τους πολίτες δεν είναι ανεύθυνοι. Τίθεται λοιπόν θέμα κοινωνικού μοντέλου, επιλογών, στόχων, μέσων. Η ιστορική εμπειρία απέδειξε ότι το μοντέλο που ανθίσταται, παρά τις σημαντικές αλλοιώσεις που υπέστη λόγω της εξέλιξης της ξέφρενης παγκοσμιοποιημένης οικονομίας, είναι το ευρωπαϊκό κοινωνικό μοντέλο (ΕΚΜ). Αυτό λειτουργεί με πλαίσιο, νόμους, κράτος δικαίου, πρόνοια, εμπιστοσύνη, αρχές, συναίνεση, διάλογο, ανθρωπιά. Σήμερα, το μοντέλο αυτό εξελίσσεται αρνητικά, πιέζεται, δημιουργεί ανέργους, άστεγους, νεόπτωχους και θέτει τη νεολαία στο περιθώριο. Λόγω της έκρυθμης οικονομικής κατάστασης και της κυρίαρχης αντίληψης περί άκρατης ανταγωνιστικότητας το ΕΚΜ θέτει σημαντικά διλήμματα προσαρμογής στα κράτη-μέλη και στους κύριους συντελεστές του (διοίκηση, επιχειρήσεις, συνδικάτα), αλλά ασκεί ακόμα ισχυρή έλξη σε αρκετά από τα γειτονικά προς την ΕΕ κράτη. Έξω από το ΕΚΜ η κατάσταση είναι χειρότερη, τραγική, απάνθρωπη.

Σε σχέση με την ΕΕ θεωρώ ότι ανάμεσα στην αυτοκρατορική υπερδύναμη παλαιού τύπου και το υπό μετεξέλιξη κράτος-έθνος στην εποχή της παγκοσμιοποίησης, μπορούμε να φαντασθούμε ένα συμβιωτικό μοντέλο ανοιχτής κοινωνίας, με κανόνες, αρχές και σεβασμό του κράτους δικαίου και των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, με ανοιχτή, δυναμική οικονομία αλλά και ισχυρό κοινωνικό μοντέλο, που εκφράζει μια νέα λειτουργική όσμωση του τριπτύχου κράτους-αγοράς-κοινωνίας.

Η ιστορία της Ευρώπης αποτελεί ισχυρό τροφοδότη διδαγμάτων για το μέλλον, αλλά τα κράτη-έθνη και συνακόλουθα, οι λαοί τους, είναι αυτοί που αποτελούν σήμερα τον κύριο παράγοντα ύπαρξης της ΕΕ. Χρειάζεται κατά τη γνώμη μου διαρκής επιβεβαίωση της πολιτικής βούλησης των κρατών και των λαών για από κοινού αξιοποίηση μέσων, εμπειριών, δυνατοτήτων, πολιτικών. Το ευρωπαϊκό κοινωνικό μοντέλο μπορεί να προσαρμοστεί στις νέες συνθήκες χωρίς να χάσει την ανθρωπιά του, η Ευρώπη πρέπει πλέον να προτείνει μια νέα σύνθεση ανάμεσα στη Φύση, την Οικονομία και την Κοινωνία.

Αυτή είναι η νέα πολιτική πρόκληση και η Ελλάδα οφείλει να καταθέσει τις προτάσεις της. Η εμπειρία της κρίσης πρέπει να μας κάνει σοφότερους.

 

Το νέο βιβλίο του Αθ. Θεοδωράκη “Εξαιρετικώς επείγον. Πολιτεία και Δημοκρατία Ανθρωπιάς” κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Μανιφέστο